با برخورد دو صنعت نوين، نوع كامپيوتر جديدي ممكن است ظاهر شود.

« يك كامپيوتر بر روي هر ميز تحرير در هر خانه »، اين بيانيه ماموريت شركت مايكروسافت براي سالهاي گذشته بود، و در دوراني نيز به عنوان يك بيانيه با چشم انداز بلند و بلندپروازانه به نظر مي رسيد. اما همين بيانيه امروز ديگر بلندنظرانه نيست. بهتر نيست، چشم انداز را به «يك كامپيوتر در هر جيب» تبديل كنيم؟

شركت مايكروسافت اخيراً بيانيه ماموريت خود را اين گونه اعلام كرد: «مردم را ازطريق نرم افزار عالي، در هر زمان، در هر كجا، و بر روي هر وسيله اي (كامپيوتري) توانا سازيم». متصل بودن با كامپيوتر روميزي از رده خارج شده، و جاي آن را قابليت تحرك (ازطريق سيستم موبايل) گرفته است. بدين ترتيب شركت پيشرو در صنايع كامپيوتر، چشم خود را به يك بازار كاملاً جديد دوخته است.

اما مايكروسافت دراين راه تنها نيست. در نوامبر امسال شركت DELL بزرگترين توليدكننده كامپيوتر جهان، اولين كامپيوترهاي دستي خود را به بازار عرضه كرد كه بر روي آن نرم افزار POCKET PC شركت مايكروسافت نصب است. شركتهاي HP وPALM نيز كامپيوترهاي دستي نويني را عرضه كرده اند كه تاكيد بسيار زيادي بر شبكه بي سيم و تلفن دارنــد. در يك حركت ديگر، SPV اولين وسيله اي كه مدل ويژه ويندوز براي تلفنهاي موبايل را اجرا مي كند، در اروپا توسط شركت ORANGE كه خدمات دهنده موبايل است به كار افتاده است.

همزمان با كوشش صنعت كامپيوتر در قرار دادن كامپيوترها در جيب مشتريان، صنعت تلفن موبايل نيز به همين نقطه رسيده، اما ازجهت مخالف آن. آخرين مدلهاي تلفن نوكيا داراي صفحه كليد تاشوي براي استفاده مديران و اهل تجارت، به همراه كامپيوتر دستي زيبايي براي اجراي بازي است. دوربينهاي ديجيتال كه يكي از ويژگيهاي تلفنهاي موبايل در ژاپن است، در ساير نقاط جهان نيز درحال ظهور است. آخرين تلفنهاي موبايل از لحاظ قدرت اجراي عمليات كامپيوتري به PC هاي ده سال قبل مي رسند.

به طور خلاصه، دو دنياي كامپيوتر و تلفن موبايل كه زماني جدا بودند، اكنون با يكديگر برخورد كرده اند، و غولهاي هريك از اين دو صنعت، مايكروسافت و نوكيا، خود را براي جنگي جهت برتري اوليه آماده مي كنند. هر دو اردوگاه شرط بسته اند كه نوعي ارتباط دهنده جيبي يا تلفن هوشمند به عنوان سلف قدرتمند PC به بازار خواهد آمد كه از بيست سال قبل پس از بيرون انداختن كامپيوترهاي بزرگ، جايگاه خود را حفظ كرده است. مسلماً هريك از دو اردوگاه درباره چگونگي ساخت اين ابزارها، ايده خاص خود را دارند. صنعت كامپيوتر معتقد به چلاندن كامپيوتر عمومي به درون يك جعبه كوچك است. اما صنعت تلفن مـوبايل قائل به يك رويكرد لطيف تر و تدريجي تر جهت افزودن ويژگيهاي نوين به وسايل موجود (موبايلهاي فعلي) هستند. اما آيا هر دو طرف درمورد آينده صنعت كامپيوتر، درست فكر مي كنند؟

شايد پاسخ صحيح، بلي باشد، هر چند كه هنوز اطمينان كاملي نمي توان داشت. هر دو طرف درحال بررسي زمينه هاي رشد هستند، و بنابراين در آن جهت عمل مي كنند. در زمينه كامپيوتر، فروش PC ها به مرحله تعادل رسيده و هزينه هاي شركتي متوقف شده است. بنابراين جهت گيري بيشتر به سوي دستگاههاي موبايل شخصي است. درآمدهاي حاصل از مكالمات تلفني موبايل درحال حاضر ثابت است، بنابراين خدماتي ازقبيل پيغامهاي تصويري، بازيهاي قابل اجرا از دور و اطلاعات مرتبط با نقاط جغرافيايي به عنوان مهمترين منابع رشد قلمداد مي شود.

مسلم است كــه درهميـن ابتداي راه، بيراهه هايي وجود دارد كه واضح ترين آنها كوششهاي مفتضحانه اپراتورهاي اروپايي درجهت اجراي شبكه هاي موبايل «نسل سوم» است. آمادگي اپراتورها براي پرداخت مبالغ عمده اي بابت ليسانس درجهت به كارگيري شبكه هاي »نسل سوم« نشانگر ميزان اعتقاد شديد آنها به اين امر است كه مهمترين حادثه بعدي عبارت است از يكي شدن كامپيوتر و تلفن. با اين همه آنها هزينه هاي سرسام آور مضاعفي را پرداختند كه كلاً بالغ بر يكصد ميليارد يورو مي شود. از آن زمان تاكنون بسياري از اپراتورها از مسابقه »نسل سوم« خارج شده اند، و برحسب اتفاق، تكنولوژي ويژه «نسل سوم» كه در اروپا اتخاذ شده هنوز به درستي كار نمي كند.

به همين ترتيب، كامپيوترهاي دستي كه تحت عنوان “PDA” معروف هستند نيز زياد جذابيتي كسب نكرده اند، زيرا فروش آنها به ميزان سالانه ده ميليون ثابت مانده است.

با اين همه، روند قضايا مشخص است. كامپيوترهاي بزرگ تا بيست سال قبل صنعت كامپيوتر را در اختيار داشتند، و از آن بــه بعد PC ها حاكم بودند، تا حالا كه اين روند هم درحال توقف است. كامپيوترهاي بزرگ هنوز در جاهاي خاص خود وجود دارند و متداولند، و PC ها مطمئناً به اين زودي از گردونه خارج نخواهندشد، ليكن هر نسل دستگاههاي كامپيوتري كوچكتر، شخصي تر، و متنوع تر از گذشتگان خود است.

موبايلها امروزه دردست متجاوز از يك ميليارد انسان درحال گردش است و اين نشانگر نياز و مجبوبيت آنهاست. بنابراين حركت به سوي ابزارهاي موبايل يك گام منطقي و درازمدت است. از اين گذشته، بازگشتهاي مجدد يك تكنولوژي با همه شكستهاي آن همواره به عنوان يك راهنماي دقيق براي توسعه بعدي آن قلمداد نمي شود. معمول آن است تاثيرات كوتاه مدت يك تكنولوژي، مورد بزرگ نمايي واقع شود؛ و درعين حال منافع درازمدت آن غالباً موردغفلت واقع مي شود. تلفنهاي هوشمند (SMART PHONES) و كامپيوترهاي دستي كنوني در مرحله مشابهي از توسعه قرار دارند. سازندگان آنها مدعي پاسخگويي به همه سوالها نيستند و آنها را دواي همه دردها و نيازهاي كنوني نمي دانند. بيشتر به نظر مي رسد كه از اين رهگذر طيفي از ابزارها و وسايل ظهور كنند كه هريك براي كاربر مخصوص خود پاسخگوي نيازهاي مربوطه باشد. به عنوان مثال، مايكروسافت به دنبال SMARTPHONES و نيز كامپيوترهاي دستي لوح مانند است. شركت نوكيا بخش ابزارهاي دستي خود را به نه »نوكياي كوچك« تقسيم كرده است كه هريك بر يك بخش از بازار متمركز شده است كه درعين حال از تجهيزات تحقيق و توسعه و ساخـت يكــديگــر به طور مشترك استفاده مي كنند. و دستگاههاي كاملاً جديدي از شركتهايي از قبيل شركت DANGER عرضه شده كه نه يك تلفن موبايل شسته رفته است و نه يك PC كوچك شده، بلكه تركيب اصيلي از هر دوست.

در انتظار مايكروسافت بعدي
اگر ما به مرحله بعدي در توسعه قلمرو كامپيوتر وارد مي شويم، يك سوال روشن اين است: همان گونه كه IBM سرآمد دوران كامپيوترهاي بزرگ، و مايكروسافت سلطان حكومت PC بودند. چه كسي در دوران بعدي حاكميت خواهدكرد؟ جواب اين است كه اين دفعه، احتمالاً يك برنده واحد وجود نخواهد داشت. علت آنكه IBM در آن دوران حاكم بود، اين بود كه صاحب استانداردهاي سخت افزار و نرم افزارهاي مسلط در آن زمان بود. در دوران PC ، سخت افزار به صورت يك استاندارد باز و قابل دسترسي براي همگان درآمد، و مايكروسافت به خاطر مالكيت ويندوز كه استاندارد مسلط آن دوران بود توانست حاكميت خود را به دست آورد. اما جهت دنياي كامپيوتر، و نيز ارتباطات بر روي اينترنت و قلمرو موبايل به سوي استانداردهاي باز است زيرا دستگاههاي ارتباطي درصورت عدم امكان صحبت با يكديگر، چندان مفيد نخواهندبود. سازندگان دستگاههاي ارتباطي جيبي، SMARTPHONE ها و غيره بالاجبار بايد در مورد عواملي ازقبيل طراحي، مارك، پشتيباني و خدمات پس از فروش، توان نوآوري در قلمرو اين استانداردهاي باز با يكديگر رقابت كنند.

درحال حاضر اين ملاحظات بيش از هر مورد ديگري به نفع نوكيا است. ليكن در مقابل نوكيا يك چالش وجود دارد. مايكروسافت درحال حاضر بر صنعت كامپيوتر در قلمرو خود حاكم است، تسلط نوكيا بر صنعت تلفن موبايل به هيچ وجه بيمه شده نيست، زيرا برپايه مالكيت استانداردهاي شخصي آن استوار نيست.

مايكروسافت به سهم خود سعي در تسلط بر صنعت PC خواهد داشت تا راه خود را به بازار جديد باز كند. ليكن احتمال شكست نيز براي آن وجود دارد.

برخورد دنياي كامپيوتر و صنايع تلفن موبايل احتمالاً منجر به ظهور نوآوريهاي زيادي خواهدشد، زيرا هر دو اردوگاه درحال جنگ براي ايجاد يك دستگاه تركيبي با قابليت كامپيوتر و نيز ارتباطات موبايل است كه جذابيت بسيار زيادتري نسبت به كامپيوتر شخصي فعلي داشته باشد. در حين جنگ ميان برندگان، شايد اين بار چيزي به مشتريان هم برسد.

اگرچه بيشتر ما از كپي غير مجاز نرم افزار استفاده مي كنيم و هزينه اي براي نرم افزار پرداخت نمي كنيم، خوبست بدانيد كه براي بيشتر اين نرم افزارها جانشين هايي وجود دارند كه كاملا رايگان هستند و درواقع برنامه نويسان آنها از استفاده رايگان شما خوشحال مي شوند. قبلا درباره اين نرم افزار ها نوشته بودم و در اين شماره تعدادي بيشتري از آين نرم افزارها را معرفي مي كنم.

ابتدا سه برنامه رايگان را معرفي مي كنم كه اگرچه قبلا معرفي كرده ام ولي بدليل اهميت فراوان معرفي آنها را در اين ليست ضروري مي دانم. با اين سه نرم افزار شما يك سيستم كامل خواهيد داشت. بجاي ويندوز، مكنتاش، يونيكس يا هر سيستم عامل ديگر مي توانيد از سيستم عامل پرقدرت و رايگان لينوكس استفاده كنيد. بسياري از مقاله هاي اخير را بدليل پيشرفت هاي چشمگير لينوكس در ضمينه كامپيوترهاي شخصي به لينوكس اخصاص داده بودم و ميتوانيد تمام آنها در قسمت آرشيو وب سايت iranstar.hoomanb.com مطالعه كنيد.

براي Microsoft Office و WordPerfect Office در تمام سيستم عامل ها OpenOffice.org جانشين بسيار مناسبي است و نسخه ? / ? آن براي تايپ فارسي برنامه اي بسيار پرقدرت و مناسب است. نسخه ? / ? اين برنامه امكانات ديگري دارد كه در مقايسه با Microsoft Office به آن برتري مي دهند از جمله آنها امكان توليد آسان فايلهاي Acrobat (PDF) و Flash است. و همانطور كه هفته گذشته گفتم براي كاربران Photoshop جانشين رايگان مناسب The GIMP است. هر دو برنامه مانند بيشتر برنامه هايي كه معرفي خواهم كرد در هر سه سيستم عامل لينوكس، ويندوز و مكنتاش اجرا مي شوند و بر اساس قانون GPL نوشته شده اند. همانطور كه گفتم هر نرم افزاري كه از GPL بايد رايگان بماند و كد آن قابل دسترسي براي تمام برنامه نويسان باشد، حتي اگر كسي برنامه ديگري براساس آن بنويسد.

براي تايپ و حروف چيني همچنين مي توانيد از AbiWord استفاده كنيد. اين برنامه نسبت به OpenOffice.org سريعتر است و اگر به ساير برنامه هاي OpenOffice.org نياز نداشته باشيد انتخاب مناسبي است. اگرچه من پشتيباني اين برنامه از فارسي را آزمايش نكرده ام ولي وب سايت آن ادعا مي كند كه كاملا از نوشتار راست به چپ پشتيباني مي كند.

اگرچه Internet Explorer و Netscape هر دو بطور رايگان قابل دسترسي هستندخوبست نگاهي به mozilla.org بياندازيد. اولين برنامه اي كه پيدا مي كنيد Mozilla است كه برنامه است دقيقا مانند Netscape با اين تفاوت كه open source است و تبليغات موجود در Netscape را ندارد. برنامه ديگر Mozilla Firebird است. اين برنامه فقط يك پردازشگر اينترنت (browser) است و امكانات اضافي مانند ايميل ندارد. اين برنامه بسيار سريعتر از ساير برنامه هاي نامبرده است و قرار است از نسخه ? / ? به بعد Mozilla به عنوان پردازشگر اصلي از آن استفاده شود. احتمالا نسخه هاي بعدي Netscape نيز از اين تغييرات استفاده خواهند كرد. كاربران KDE در لينوكس همچنين مي توانند از Konqueror استفاده كنند. اين برنامه نيز جانشين بسيار سريع و خوبي براي برنامه هاي نامبرده است.

براي استفاده همزمان از Yahoo, MSN, ICQ و برنامه هاي مشابه Gaim برنامه بسيار مناسي است كه در لينوكس و ويندوز از آن استفاده مي شود. آدرس اين برنامه gaim.sourceforge.net است. كاربران KDE در لينوكس همچنين مي توانند از Kopete استفاده كنند كه محيط كاربر نسبتا بهتري دارد. براي اطلاعات بيشتر و دريافت برنامه به kopete.kde.org مراجعه كنيد.

براي طراحي برنامه اي به نام Qcad در سايت qcad.org وجود دارد. البته اين برنامه با Autocad قابل مقايسه نيست ولي براي براي كارهاي ساده تر و آموزش برنامه خوبي است.

براي حسابداري شخصي GNUCash جانشين بسيار مناسبي براي Quicken است. از نظر من اين برنامه براي بيشتر افراد حتي بسيار بهتر است. اين برنامه را از Gnucash.org دريافت كنيد. متاسفانه كاربران ويندوز و مكنتاش نمي توانند از اين برنامه استفاده كنند.